برخی حیوانات مانند خرگوش وقتی دفعتاً با درنده ای چون شیر و پلنگ مواجه می شوند؛ خشکش زده بی تحرک می ماند و قوه تدبیر و تفکر خود را از دست داده و کاملا تسلیم شکارچی می شود. به این حالت می گویند “حالت استسباع” این حالت خودباختگی برای ما انسانها هم مصداق دارد؛ چنانکه ایران ما سه بار این حالت «استسباع» را تجربه کرده و خود را باخته و بی چون و چرا تسلیم دشمن شده است.
بار اول: در سنه 615 ق “چنگیزخان مغول” به ایران حمله نمود؛ متاسفانه همه ایران بزرگ تسلیم چند هزار سرباز وحشی صفت بیابانگرد شد.! مغولان از منتهی الیه شمال شرق ایران یعنی خوارزم و سمرقند وارد شده تا بغداد پیشرفت.! بار دوم: محمود افغان در سنه 1135 ق به ایران حمله آورده در عرض شش ماه اصفهان پایتخت ایران را فتح کرد و 80 هزار نفر را قتل عام نمود. بار سوم: شهریور 1320 شمسی بود که قوای روس و انگلیس از شمال و جنوب وارد کشور شده بدون هیچ مانع و رادعی همه ساحت ایران را به تیول خود در آوردند؛ در هر سه مورد ترس و بی کفایتی حاکمیت عامل اصلی تسلیم ملت ایران بوده است. به تجربه اخیر که شاهدان آن کم و بیش زنده اند توجه فرمایید. اشرف پهلوی دختر رضا شاه می گوید: «ساعت 4 صبح سوم شهریور 1320سفیران روس و انگلیس به در خانه “رجبعلی منصور” نخست وزیر وقت رفته او را از خواب بیدار نموده و از آغاز حمله و ورود قشون روس و انگلیس به ایران مطلع نمودند..»! نخست وزیر خواب آلود نیز سراسیمه خود را به کاخ سعد آباد رسانده و رضا شاه را از خواب بیدار می کند …!! اشرف سپس می گوید: «… اطلاع بر این جریانات برای پدرم غیر منتظره بود که یکباره قدرت مقاومتش را از دست داد و دچار چنان وحشتی شد که عزم سفر به اصفهان می نماید و تصمیم می گیرد آن شهر را پایتخت کند. پدرم را مردی شجاع و قوی تصور می کردم …ولی وقتی دید روسها بطرف تهران حرکت می کنند روحیه خود را باخت.»۱)
شاه که به قصد اصفهان تا کهریزک فرار کرده بود با ضمانت سفیر انگلیس دو باره به تهران بر می گردد. «سپهبد نخجوان» وزیر جنگ رضا شاه می گوید برای گزارشات جنگ شرفیاب شدم: «.. فردا صبح هفتم شهریور به کاخ سعد آباد رفتم وقتی با شاه رو به رو شدم تمام بدنش از شدت احساسات(ترس) می لرزید می فرمودند: شب قبل به پادگان باغشاه رفته دیدند سرباز خانه با عظمت باغشاه خالی از سرباز شده است …»۲)
حالا شاه ترسیده یا لرزیده؛ چرا ارتش وظیفه خود را انجام نداده؟! ارتشبد حسین فردوست نزدیکترین فرد به محمد رضا شاه جواب می دهد: «ارتش هیچگاه فرمانده مردد و ضعیف را دوست ندارد؛ همان رضا خان با وجودی که شاه قدرتمندی بود همینکه در شهریور ۲۰ ضعف نشان داد فرماندهان لشکری از او اطاعت نکردند.»۳)
خب؛ مردم چرا مقاومت در مقابل متجاوزان نکردند؟! مردم به شاه و ارتش نگاه می کردند! چنانکه شب یکی از روزهای شهریور خبری از دربار درز می کند که شاه ساعت ۸ به قصد اصفهان تهران را ترک می کند؛! ساعت ۹ شب بسیاری از تهرانی ها از خاص و عام؛ پیاده و سواره! از راه و بی راه به قصد فرار تهران را ترک می نمایند. حتی محافظان کاخ های شاه! کوهی کرمانی می نویسد: «خبر عزیمت شاه به سرعت غریبی در شمیران و تهران منتشر شد؛! شب مذکور سیل اتومبیل به طرف قم رهسپار گردید؛ کم کم قراول ها و پاسداران کاخ های شهری نیز پست خود را ترک کرده و ساعت 9 شب قصرها بی مستحفظ ماندند..»۴)
بالاخره همای سعادت بار دیگر بر سر رضا شاه نشسته و روز 25 شهریور 1320 خود و خانواده سلطنتی از مهلکه نجات یافته و موفق می شوند بوسیله یک کشتی باری به افریقا فرار کنند و کشور و ملت خود را تا سال 1324 در اشغال روس و انگلیس می گذارند. بله ایران حاکمان بی کفایتی چون سلطان محمد خوارزمشاه و شاه سلطان حسین صفوی و رضا خان پهلوی داشته که در مقابل دشمن بیگانه تسلیم شده است ولی در مقابل آن پیر خرد پیشه ی نورانی را تجربه کرده است که با هواپیمای دشمن به ایرانی که در دست دشمن بود وارد شده و چشم در چشم شاپور بختیار آخرین دولت شاهی گذاشته در حالی که ژنرال هایزر نماینده آمریکا و ارتش شاهنشاهی او را پشتیبانی می کردند با صدای رسا فرمود: «من توی دهن این دولت می زنم» اینجاست که می گویند او تنها چیزی را که تجربه نکرده بود ترس است.! چنانکه خود فرمود: «و الله تا حالا من نترسیده ام»۵) حاکمی علی وار می تواند ظرف یک دهه حکومت نظام شاهنشاهی را براندازد و صدام را بشکند و امریکا را تحقیر کند.

ادامه دارد…

۱. تاریخ بیست ساله . حسین مکی. ج۸ . ص۱۰۴
۲. همان ج ۷ ص ۳۳۳
۳. ظهور و سقوط سلطنت پهلوی. ص۴۱۶
۴. تاریخ بیست ساله . ج ۷ ص ۵۳۲
۵. سخنرانی امام در ۲۶ / فروردین ۱۳۴۳

۱۸ بهمن ۱۴۰۴
حجت الاسلام منصور کیانی